Marka Kullanım İspatı: İtirazda ve Davada Hangi Belgeler Gerekir?

Marka kullanım ispatı, bir markanın yalnız sicilde kayıtlı olduğunu değil, ilgili dönemde Türkiye’de ilgili mal veya hizmetler için ciddi biçimde kullanıldığını ortaya koymaktır. Tescil belgesi tek başına kullanım delili değildir. Hangi belgelerin gerekli olduğu; yayıma itirazda mı, hükümsüzlük davasında mı yoksa tecavüz davasında mı bulunulduğuna ve hangi tarihin esas alındığına bağlıdır.

Başvurusuna itiraz gelen kişi açısından bu mekanizma, koşulları oluştuğunda önceki marka sahibinden kullanım delili istenmesini sağlar. İtiraz eden marka sahibi açısından ise yıllardır yürütülen ticari faaliyetin doğru marka, ürün, yer ve tarihle ilişkilendirilmesini gerektirir. Sadece “çok satış yaptık” demek de yalnız “internette göremedim” demek de dosyayı çözmez. Temel düzenlemeler: SMK m.9, 19/2, 25/7 ve 29/2.

Kullanım ispatı hangi üç bağlamda karşımıza çıkar?

Tablonun tamamı için yana kaydırın →

Bu üç bağlam aynı şey değildir. TÜRKPATENT’in yayıma itiraz işlemi için kullandığı takvim ve form, mahkemedeki savunma usulünün yerine geçmez. Ayrıca kullanım ispatı, markanın kullanılmaması nedeniyle iptalini istemekle de aynı değildir. İtirazda delil sunulamamasının sonucu ilgili itirazın değerlendirilmesine ilişkindir; marka kaydı bu nedenle kendiliğinden silinmez.

Yayıma itirazda kim, hangi markadan kullanım ispatı isteyebilir?

SMK m.19/2’nin uygulanabilmesi için itirazın m.6/1 kapsamındaki önceki marka benzerliği ve karıştırılma ihtimaline dayanması; gerekçe markanın, yeni başvurunun başvuru veya rüçhan tarihinde Türkiye’de en az beş yıldır tescilli olması gerekir. İspat, bu tarihten önceki beş yıllık döneme ve itiraza dayanak gösterilen mal veya hizmetlere yönelir.

Burada sık yapılan hata, beş yılı gerekçe markanın başvuru tarihinden veya bugün itibarıyla hesaplamaktır. Kontrol edilen eşik, tescil yaşıdır; incelemede esas alınan tarih ise yeni başvurunun başvuru veya rüçhan tarihidir. Sicildeki başvuru, tescil ve yenileme tarihlerini birbirinden ayırmak gerekir. Yeni başvurudan sonra beş yılın dolması, başvuru tarihindeki durumu geriye dönük değiştirmez.

Talep otomatik işlemez. Yönetmelik m.29 uyarınca başvuru sahibi, yayıma itiraza karşı görüş sunması gereken süre içinde açık, yazılı, net ve koşulsuz talepte bulunmalıdır. Kullanımının ispatı istenen markaların tescil numaraları açıkça belirtilmelidir. “İtiraz haksızdır” şeklindeki genel bir cevap, bu talebin yerine geçirilmemelidir. Birden fazla gerekçe marka varsa her birinin tarihi ve kapsamdaki malları ayrı değerlendirilir. Yönetmelik m.29.

Hükümsüzlük ve tecavüz davalarında tarih neden değişir?

SMK m.6/1’e dayalı hükümsüzlük davasında kullanım ispatı def’i ileri sürülebilir. m.25/7, beş yıllık dönemin belirlenmesinde dava tarihini esas alır. Ayrıca hükümsüzlüğü istenen markanın başvuru veya rüçhan tarihinde davacının markası en az beş yıldır tescilliyse, davacı o tarih yönünden de m.19/2’deki koşulları ispatlamalıdır. Böyle bir dosyada tek bir tarih aralığına ilişkin belge paketi yeterli olmayabilir.

Tecavüz davaları için m.29/2 de kullanım ispatının def’i olarak ileri sürülmesine imkân tanır ve beş yıllık dönem hesabında dava tarihini esas alır. Ancak hükümsüzlük hükmündeki ikinci tarih kontrolü bu maddeye aynen eklenmiş değildir. Talebin konusu ve dava dilekçeleri görülmeden iki mekanizma birbirine karıştırılmamalıdır.

Mahkeme dosyasında bu savunmanın ileri sürülmesi ve delillerin sunulması usul kurallarına tabidir. Bu rehberdeki Kurum süreleri mahkeme cevap süresi gibi kullanılmamalıdır. Gerçek dosyada tebligat ve ara kararlar üzerinden ayrıca takvim çıkarılması gerekir.

Ciddi kullanım nasıl değerlendirilir?

SMK m.9, kullanımın tescilli mal veya hizmetler bakımından Türkiye’de ciddi biçimde gerçekleşmesini arar. Ayırt edici karakter değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanım, yalnız ihracat amacıyla mal veya ambalajda kullanım ve marka sahibinin izniyle üçüncü kişi tarafından kullanım da kanundaki şartlarla dikkate alınır. Buna karşılık her logo değişikliği otomatik olarak kabul edilebilir sayılmaz; markanın ayırt edici karakteriyle ilişkisi incelenir.

Kullanım gösterilemiyorsa Kanun, kullanmamaya ilişkin haklı sebeplerin ispatına da imkân tanır. Ancak yalnızca satışların düşük olması veya şirket içi bir aksaklığın yaşanması her dosyada kendiliğinden yeterli mazeret sayılmaz; ileri sürülen sebep, ilgili dönemle bağlantısı ve dayanak belgeleriyle ayrıca değerlendirilir.

Bir işletmenin faaliyette bulunması ile belirli markayı belirli mal veya hizmet için kullanması farklı olgulardır. Şirketin genel cirosu yüksek olabilir, fakat uyuşmazlıktaki marka için belge bağlantısı kurulmamış olabilir. Bir markanın kahvede kullanıldığını gösteren dosya, sırf aynı sınıfta bulunduğu için bütün diğer ürünlerde kullanımı kanıtlamaz.

TÜRKPATENT’in 2017 tarihli Kullanım İspatı Kılavuzu, belgelerin birlikte değerlendirilmesine ilişkin açıklamalar içerir. Güncel işlem kuralları bakımından konsolide Kanun ve Yönetmelik esas alınmalıdır; eski kılavuzdaki her açıklama değişmeden güncelmiş gibi kullanılmamalıdır.

Hangi belgeleri saklamalı ve nasıl eşleştirmelisiniz?

Yönetmelik m.30; kullanımın niteliği, yeri, zamanı, kapsamı ve biçiminin anlaşılmasını sağlayan, okunabilir ve güvenilir deliller ister. Ambalaj, etiket, fiyat listesi, katalog, fatura, fotoğraf ve ilan gibi belgeler kullanılabilir. Her belgenin neyi kanıtladığını gösteren ayrıntılı bir delil listesi hazırlanmalı; ilgili kısımlar açıkça işaretlenmelidir.

Tablonun tamamı için yana kaydırın →

Bu tablo otomatik kabul listesi değildir. Bir belge birden fazla başlığı destekleyebilir; bazen farklı belgelerin birbirini açıklaması gerekir. Örneğin faturadaki ürün kodu, aynı dönemin kataloğundaki markalı ürünle eşleştirildiğinde dosya daha anlaşılır hâle gelir. Dosyayı inceleyen kişinin bu bağlantıyı kendiliğinden bulması beklenmemelidir.

Delil dosyasını hazırlamak için uygulanabilir düzen

Önce ilgili dönem ve mal/hizmetler belirlenir. Sonra her belgeye sabit numara verilir; tarih, kaynak ve ilgili ürün/hizmet bir listede gösterilir. Aynı dosyada birden fazla marka varsa belgeler hangi markaya ilişkin olduklarına göre ayrılır. Dosya adları tek başına delil değildir; belgenin içeriği ve gerçek tarih bilgisi korunur.

Varsayımsal örnek: Bir işletmenin hem kafe hizmeti hem paketli kahve ürünü vardır. Kafe iç mekân fotoğrafları, hizmet faturaları ve paketli ürün satış belgeleri tek bir “marka kullanımı” klasörüne rastgele konulmaz. Hangi belgenin hangi faaliyet için sunulduğu ayrılır. Paket üzerindeki işaret, ürün kodları ve satış kayıtları arasında bağlantı kurulur; restoran hizmetiyle ürün satışının aynı kullanım olduğu varsayılmaz.

Başka şirketin veya lisans alanın kullanımı ileri sürülüyorsa, marka sahibinin izni ile kullanım arasındaki bağ da açıklanır. Yalnız ortakların aynı kişiler olması veya şirketlerin aynı adreste bulunması bütün ispat sorunlarını çözmez. Gereken belge türü, ileri sürülen kullanım biçimine göre belirlenir.

Süreyi kaçırmak ve delili yanlış sunmak aynı sorun değildir

Yönetmelik m.29/3, kullanım delili sunması için itiraz sahibine bir aylık süre verilmesini düzenler. Ancak itirazla birlikte sunulmuş delillerin yeterli bulunması gibi m.29/6’daki durumlar da dikkate alınır. Bu nedenle her dosyada mutlaka yeni bir belge çağrısı bekleneceği varsayılmamalıdır.

Yönetmelik m.30/4 uyarınca Kurumun talep ettikleri dışında, ilgili süreler bittikten sonra sunulan deliller dikkate alınmaz. Okunaksız veya iddiayla bağlantısı açıklanmamış deliller için m.30/5’teki eksiklik giderme süreci ise ayrı bir konudur. Bu düzenleme, süresinde hiç sunulmamış belgeler için sınırsız bir ikinci fırsat olarak görülmemelidir. Dosyanın tebliğ ve son işlem tarihi ayrıca kaydedilmelidir.

Gerçek yargı kararları deliller hakkında ne gösteriyor?

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 01.06.2026 tarihli, E.2025/6415, K.2026/3096 sayılı kararında bazı mallar yönünden işaret ve emtia benzerliği görülmesine rağmen, ilgili kullanımın ispatlanamadığı değerlendirmesiyle reddedilen YİDK iptal davasına ilişkin istinaf kararı onanmıştır. Kararın verdiği pratik ders, benzerliğin tek başına kullanım delili eksikliğini gidermediğidir. Bu sonuç, her fatura veya şirketler arasındaki her ilişkinin yetersiz olduğu şeklinde genellenemez. Kararın tam metni.

Diğer yöndeki örnekte, Dairenin 14.04.2026 tarihli, E.2026/531, K.2026/1981 sayılı kararında, inşaat sektörünün yıllara yayılan üretim süreci de gözetilerek kullanım delillerini yeterli bulan Bölge Adliye Mahkemesi kararı onanmıştır. Bu, delillerin faaliyetin özellikleriyle birlikte okunmasının önemini gösterir; inşaat sektöründeki her az sayıdaki belgenin yeterli olduğu anlamına gelmez. Kararın tam metni.

Sık sorulan sorular

Kullanım ispatı istenirse marka otomatik iptal olur mu?

Hayır. Yayıma itirazdaki kullanım ispatı, itirazın hangi dayanak ve kapsamla inceleneceğini etkiler. Sicil kaydının iptali ayrı bir süreçtir. Kullanım yalnız bazı mallar için ispatlanırsa itirazın m.19/2 kapsamında değerlendirilmesi de o mallarla sınırlanır.

İnternette iz bulamazsam markanın kullanılmadığı kesinleşir mi?

Hayır. Ticari faaliyet çevrimdışı yürütülüyor olabilir. Arama sonucu bir araştırma işareti olabilir; tek başına ilgili dönemde ciddi kullanımın bulunmadığını kesin olarak göstermez.

Kullanımı ispatlayamamak bütün itirazı bitirir mi?

Başka bir itiraz gerekçesi veya ispat talebinin sonucundan etkilenmeyen başka bir gerekçe marka bulunabilir. Bu nedenle dosyanın tamamı incelenmeden “itiraz kesin reddedilir” denmemelidir.

Tescil beş yıldan yeni ise bu talep kullanılabilir mi?

Yayıma itirazda m.19/2 için, gerekçe markanın yeni başvurunun başvuru/rüçhan tarihinde en az beş yıldır Türkiye’de tescilli olması gerekir. Eşiği karşılamayan marka için bu mekanizma uygulanmaz; diğer savunmalar ayrı değerlendirilir.

Dosyanızda ilk kontrol edilecek bilgiler

Başvuru veya tescil numaraları, itiraz bildirimi ya da dava evrakı, tebliğ bilgisi, uyuşmazlık konusu mal/hizmetler ve elinizdeki belgelerin tarih aralığıyla başlanabilir. İlk değerlendirmede amaç önce doğru süreci ve dönemi belirlemek, ardından gerçekten o dönemi destekleyen belgeleri ayırmaktır. Genel süreci başvuruya itiraz geldiğinde yapılacaklar rehberinde inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar ve kapsam

Araştırma tarihi 30 Eylül 2026’dır. Kararlar, tam metinleri ve sonuç bölümleri üzerinden incelenmiştir. Eski başvuruların geçiş hükümleri ve somut dosyadaki süreler ayrıca değerlendirilmelidir.